DYFODOL YN GALW AM ADOLYGU CYNLLUN DATBLYGU LLEOL GWYNEDD A MÔN

Mae Dyfodol i’r Iaith yn galw ar Gynghorau Gwynedd a Môn i adolygu’r targed a nodir yn eu Cynllun Datblygu Lleol cyfredol i adeiladu 7,184 o gartrefi newydd yn yr ardal hyd at 2026.

Lluniwyd y Cynllun Datblygu yng nghyd-destun y disgwyliad i ddatblygu atomfa’r Wylfa. Yn sgil y cyhoeddiad na fydd y cynllun hwn yn bwrw ymlaen, cred y mudiad ei bod yn angenrheidiol, er lles y Gymraeg yn yr ardaloedd hyn, i adolygu targedau sydd bellach yn amherthnasol i anghenion y ddwy sir.

Dywed Heini Gruffudd, Cadeirydd Dyfodol i’r Iaith:

“O’r cychwyn, roddem yn grediniol bod Cynllun Datblygu Lleol Gwynedd a Môn yn gosod targedau cwbl anaddas o safbwynt adeiladu tai newydd, ac yn sicr bellach, does dim cyfiawnhad dros barhau gyda fframwaith sydd nid yn unig yn gwbl anghynaladwy, ond sy’n bygwth y Gymraeg fel cyfrwng cymdeithasol yn ogystal.

Galwn ar y ddau Gyngor i adolygu’r Cynllun Datblygu ar fyrder, gan roi blaenoriaeth i anghenion economaidd ac ieithyddol lleol, a gosod pwyslais ar ynni cynaliadwy a chefnogi busnesau lleol.”

Y FFRAMWAITH DATBLYGU CENEDLAETHOL:

Mae Dyfodol i’r Iaith yn argyhoeddedig bod rhan allweddol gan y Fframwaith i’w chwarae ym mwriad clodwiw Llywodraeth Cymru i sicrhau miliwn o ddefnyddwyr y Gymraeg erbyn 2050.

 

‘Rydym yn croesawu elfennau penodol o’r ddogfen Drafft megis y pwyslais ar dai fforddiadwy, y datblygu gofalus yng nghefn gwlad Cymru a phwysigrwydd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. ‘Rydym hefyd yn fodlon bod y cyfrifoldeb dros weithredu asesiadau effaith yn ymwneud â’ r Gymraeg bellach yng ngofal yr Awdurdodau Lleol.

 

Mae’r Trosolwg a phwynt 4 yn yr adran Canlyniadau yn addawol o ran cydnabod pwysigrwydd y Gymraeg yn y broses Cynllunio. Ond wrth restru’r hyn sydd yn ofynnol i’w dilyn yn y Cynlluniau Datblygu Strategol nid oes sôn am y Gymraeg.’

 

Felly, mae Dyfodol i’r Iaith yn galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau’r canlynol yn fersiwn derfynol y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol, er sicrhau bydd cymunedau hyfyw a Chymraeg yn parhau yn 2050:-

 

  • Rhanbarth gorllewinol yn cynnwys pob sir â chymuned[au] â mwy na 25% o siaradwyr Cymraeg. Mae nifer o Gynghorau Sir wedi nodi cymunedau â 25% o siaradwyr Cymraeg fel gwaelodlin wrth ystyried effeithiau adeiladu tai. Mae Dyfodol i’r Iaith eisiau sefydlu’r egwyddor o gynnig ystyriaeth greiddiol yn y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol i bob cymuned â 25% neu fwy o siaradwyr Cymraeg.

 

  • Addasu’r haenau yn y Drefn Cynllunio a sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn cydweithio fel partneriaid cyfartal gyda’r Cynghorau Sir. Yn eu tro, dylai pob Cyngor Sir sydd â chymuned[au] â mwy na 25% o siaradwyr Cymraeg, gydweithio gyda’r cynghorau cymuned a’r mentrau iaith wrth benderfynu ar y datblygiadau sydd yn addas i’w hardaloedd;

 

  • Ym mhob sir â chymuned â mwy na 25% o siaradwyr Cymraeg, bod rhaid ystyried

[a] cyfanswm y tai gwag;

[b] graddfeydd genedigaethau a marwolaethau dros y ddegawd flaenorol;

[c] patrwm allfudo a mewnfudo dros y ddegawd flaenorol wrth bennu’r nifer a lleoliad y tai i’w hadeiladu yn y Cynlluniau Datblygu Lleol;

 

  • Sicrhau bod gan Gomisiynydd y Gymraeg yr un grymoedd fel Ymgynghorai Statudol i amddiffyn a hybu’r Gymraeg ag sydd gan gyrff statudol ym meysydd cynaliadwyedd ac amrywiaeth amgylcheddol. Golyga hyn gryfhau arbenigedd o fewn adran y Comisiynydd i weithredu’r cyfrifoldeb ychwanegol yma.

 

  • Newid prif egwyddor y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol fel ei fod yn blaenoriaethu effaith “defnydd tir” ar drigolion yr ardal, ac er mwyn gwireddu polisïau Llywodraeth Cymru, effaith newid “defnydd tir” ar y Gymraeg.

 

DYFODOL YN BEIRNIADU CARTREFI CYMUNEDOL GWYNEDD AC YN GALW AM GYMREIGIO’R GWEITHLE

Mae Dyfodol i’r Iaith wedi ymateb yn chwyrn i hysbyseb Cartrefi Cymunedol Gwynedd am Ddirprwy Brif Weithredwr sydd ddim yn cynnwys unrhyw ofyniad i allu’r Gymraeg. Yn wir, yr unig gyfeiriad at yr iaith yn y fanyleb person yw’r angen am, “Ddirnadaeth o’r iaith Gymraeg a diwylliant Gogledd Cymru.”

Dywedodd Eifion Lloyd Jones ar ran y mudiad:

“Mewn ardal ble mae’r mwyafrif yn siarad Cymraeg, a mwyafrif llethol staff Cartrefi Cymunedol Gwynedd yn ei defnyddio fel cyfrwng gwaith, credwn fod y penderfyniad hwn nid yn unig yn un cwbl annerbyniol, ond yn un anymarferol yn ogystal.”

“Afraid dweud y bod hwn yn gosod cynsail beryglus iawn. Yng nghyd-destun yr amcan i gynyddu’r nifer o siaradwyr Cymraeg, dylwn anelu ar Gymreigio’r gweithle a chefnogi’r Gymraeg ymysg y gweithlu. Nid oes hyd yn oed amod i ddysgu’r iaith ynghlwm a’r hysbyseb hwn.”

“Byddwn yn galw ar Gartrefi Cymunedol Gwynedd i ail-ystyried eu proses recriwtio, ac ar Lywodraeth Cymru i gydnabod y gweithle fel maes allweddol i hyrwyddo twf y Gymraeg.”