YMGYNGHORIAD CYNLLUNIO ADFERIAD Y GYMRAEG PWNC TRAFOD 9: STRWYTHURAU

Y testun trafod diweddaraf yn ein hymgynghoriad ar Gynllunio Adferiad y Gymraeg yw pa STRWYTHURAU sydd angen er mwyn gweinyddu a chyd-lynu adferiad y Gymraeg.

Fel o’r blaen, byddwn yn ddiolchgar iawn o dderbyn eich sylwadau, awgrymiadau ac unrhyw brofiadau ymarferol perthnasol sydd gennych i’w rhannu â ni. Mae croeso i chwi ddefnyddio’r templed cwestiynau isod neu anfon eich sylwadau atom ar unrhyw ffurf arall.

Isod, ceir crynodeb o ofynion Dyfodol ynglŷn â’r angen am Strwythurau addas i roi ein gweledigaeth ar waith. Os ydych am weld y ddogfen, Cynllunio Adferiad y Gymraeg yn ei chrynswth, mae copi ar gael i’w darllen ar ein gwefan, dyfodol.net

Diolch drachefn i bawb sydd wedi ymateb hyd yma. Edrychwn ymlaen at glywed gennych – cysylltwch â ni gyda’ch sylwadau:

[email protected]

neu ffoniwch 01248 811798

 

PWNC TRAFOD 9: STRWYTHURAU

Dyma farn Dyfodol:

Wrth fynd ati, mae’n bwysig bod y strwythur sefydliadol yn addas i bwrpas. Yn genedlaethol ar hyn o bryd, dau gorff sydd â’r cyfrifoldeb am arwain/gweithredu polisi i’r Gymraeg

1) Mae Comisiynydd y Gymraeg yn gyfrifol yn bennaf am sicrhau hawliau siaradwyr Cymraeg drwy system y Safonau. Mae’r ddeddfwriaeth yn gosod cyfrifoldeb am hyrwyddo arni/o yn ogystal, ond hyd yma ar reoleiddio y canolbwyntiwyd.

2) Is-adran y Gymraeg o fewn y Llywodraeth sy’n gyfrifol am bopeth nad yw’r Comisinydd yn ei wneud. Mae’r Is-adran wedi’i lleoli yng nghrombil gwasanaeth sifil Llywodraeth Cymru ac yn atebol i bennaeth adran Addysg, sy’n atebol i Gyfarwyddydd Cyffredinol y Grŵp Addysg a Gwasanaethau Cyhoeddus, sydd yn ei thro’n atebol i’r Ysgrifennydd Parhaol. Yn wleidyddol, mae’r Is-adran yma yn atebol i weinidog y Gymraeg, sef ar hyn o bryd Eluned Morgan.

Bu peth gorgyffwrdd yn y gorffennol rhwng cyfrifoldebau’r ddau gorff ond y gobaith yw bod Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth rhwng y Comisiynydd a Llywodraeth Cymru yn mynd i’r afael â’r dryswch.

Barn Dyfodol i’r Iaith yw bod angen diwygio’r strwythur yma.

Rydyn ni’n galw am sefydu Awdurdod neu Asiantaeth Iaith. Ein dewis ni fyddai fod hwnnw yn gorff hyd-braich i Lywodraeth Cymru – cwango i ddefnyddio’r ymadrodd hen-ffasiwn. Yr ail ddewis fydd iddo fod yn rhan o wasanaeth sifil Llywodraeth Cymru, ond

  • yn uchel ei statws er mwyn dylanwadu’n rymus ar holl adrannau’r Llywodraeth a chyrff perthnasol eraill
  • yn hysbys i’r cyhoedd ac yn dryloyw
  • yn atebol yn uniongyrchol i’r Ysgrifennydd Parhaol, pennaeth y Gwasanaeth Sifil, ac wrth gwrs i’r Gweinidog perthnasol

 Opsiwn arall i gael Asiantaeth, allanol neu fewnol, fyddai creu Cyfarwyddiaeth y Gymraeg, yn gyfysgwydd â phedair cyfarwyddiaeth arall y Gwasanaeth Sifil.

Byddai angen i’r Asiantaeth yma feddu ar gapásiti digonol, ac arbenigedd yn y meysydd y cyfeiriwyd atynt yn ogystal ag mewn Cymdeithaseg Iaith a Chynllunio Ieithyddol yn gyffredinol. Byddai rhaid trefnu bod elfen o barhad a sefydlogrwydd yn ei harweinyddiaeth. (Teg nodi i’r Gweinidog gyhoeddi ddechrau Awst 2019 y bydd yr Is-adran yn cael ei chryfau drwy benodi pennaeth amser-llawn a nifer o aelodau staff eraill yn meddu ar arbenigedd mewn cynllunio ieithyddol. Gwelwn hyn fel cam, ond cam yn unig, i’r cyfeiriad iawn.)

O roi’r cyfan a amlinellwyd uchod at ei gilydd, ac ychwanegu ewyllys ac arweiniad gwleidyddol diamwys ac egnïol, ynghyd ag adnoddau ariannol digonol i’r dasg, mi fydden ni, fel y dywedir, ‘mewn busnes’.

Dydy peth fel hyn erioed wedi cael ei wneud o’r blaen yng Nghymru. Fel y mae esiampl y Basgiaid ac eraill yn dangos, fe  all weithio. Mae’n brosiect blaengar, cyffrous. Mae’n hanfodol i’r ymdrech genedlaethol.

YDYCH CHI’N CYTUNO Â NI FOD ANGEN STRWYTHURAU NEWYDD A GRYMUS I ARWAIN Y GWAITH O ADFYWIO’R GYMRAEG? OES GENNYCH UNRHYW SYLWADAU AR SUT I SICRHAU TREFN EFFEITHIOL AR GYFER Y GWAITH HERIOL HWN?

YMGYNGHORIAD CYNLLUNIO ADFERIAD Y GYMRAEG PWNC TRAFOD 6: DEMOGRAFFEG A CHYNLLUNIO

Y testun trafod diweddaraf yn ein hymgynghoriad ar Gynllunio Adferiad y Gymraeg yw DEMOGRAFFEG A CHYNLLUNIO.

Fel o’r blaen, byddwn yn ddiolchgar iawn o dderbyn eich sylwadau, awgrymiadau ac unrhyw brofiadau ymarferol perthnasol sydd gennych i’w rhannu â ni. Mae croeso i chwi ddefnyddio’r templed cwestiynau isod neu anfon eich sylwadau atom ar unrhyw ffurf arall.

Isod, ceir crynodeb o ofynion Dyfodol ynglŷn â demograffeg y Gymraeg ac anghenion cynllunio. Os ydych am weld y ddogfen, Cynllunio Adferiad y Gymraeg yn ei chrynswth, mae copi ar gael i’w darllen ar ein gwefan, dyfodol.net

Diolch drachefn i bawb sydd wedi ymateb hyd yma. Edrychwn ymlaen at glywed gennych – cysylltwch â ni gyda’ch sylwadau:

[email protected]

neu ffoniwch 01248 811798

 PWNC TRAFOD 6: DEMOGRAFFEG A CHYNLLUNIO

 Dyma farn Dyfodol:

Demograffeg yw’r berthynas rhwng pobl a thiriogaeth. Mae’r pennawd yn cael ei ddefnyddio yma i gynnwys nifer o elfennau – economi, cartrefi, defnydd o dir, cynllunio gwlad a thref ac yn y blaen – mewn perthynas â’r iaith Gymraeg. Mae a wnelo’r adran yma â’r ardaloedd lle mae’r Gymraeg yn iaith gymunedol gyffredin, yn bennaf yn y gorllewin ond hefyd mewn sawl man arall. Mae hwn yn faes heriol a chymhleth.

Cynigiwyd cysylltu ardaloedd y gorllewin wrth ei gilydd yn rhanbarth Arfor er mwyn mynd i’r afael â’u gwendid economaidd ac yn arbennig y gwaedlif o bobl ifainc dawnus, llawer iawn yn siaradwyr Cymraeg, sy’n eu gadael yn flynyddol – un o’r prif ffactorau yn nirywiad y Gymraeg. Mae Llywodraeth Cymru wedi arddel y cysyniad. Ein barn ni yw bod angen grymuso’r weledigaeth yma a’i gwneud hi’n gynhwysyn allweddol yn y strategaeth gyffredinol i ddatblygu Cymru’n wlad lwyddiannus a hyderus. Y bwriad fyddai i ranbarth Arfor gynnig cyfleoedd gyrfaol amrywiol a chyffrous, cyfle ac anogaeth i arloesi a mentro hefyd, fel bod pobl ifainc am greu dyfodol iddynt eu hunain o fewn y rhanbarth yma, drwy aros neu ddychwelyd neu symud i mewn. Dylai’r cyfan fod ynghlwm wrth fwriad i ddiogelu a chryfhau’r gymuned a chymunedau Cymraeg.

Byddai polisi cynllunio gwlad a thref a pholisi cartrefu yn adlewyrchu anghenion ac yn atgyfnerthu’r rhanbarth a’i chymunedau yn hytrach na buddiannau datblygwyr masnachol nerthol a’u gyriant tuag at y gor-ddarparu dall a niweidiol sy’n digwydd ar hyn o bryd.   

 YDYCH CHI’N CYTUNO Â NI? OES GENNYCH UNRHYW SYLWADAU AR DDEMOGRAFFEG YR IAITH A / NEU MATERION CYNLLUNIO?

 

GALW AM FFRAMWAITH DATBLYGU CENEDLAETHOL SY’N CYFRANNU AT FFYNIANT Y GYMRAEG

Yn ystod yr haf eleni, disgwylir cyhoeddi’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol 2020-2040. Dyma’r ddogfen fydd yn gosod y cyfeiriad ar gyfer cynllunio gwlad a thref drwy Gymru gyfan, ac yn ôl y mudiad Dyfodol i’r Iaith, caiff ddylanwad sylweddol ar yr iaith Gymraeg.

Dywed Wyn Thomas, aelod o Fwrdd Dyfodol:

“Y Fframwaith hwn fydd y glasbrint ar gyfer cynllunio dros fwyafrif cyfnod Strategaeth y Gymraeg, ac felly byddai rhywun yn disgwyl iddo gyfrannu’n rhagweithiol tuag at y nod o greu miliwn o siaradwyr y Gymraeg. Yn anffodus, mae’r ddogfen ar ei ffurf bresennol yn colli sawl cyfle i wneud hynny.

Ni rodda’r Fframwaith unrhyw ystyriaeth arbennig i gadarnleoedd y Gymraeg, er enghraifft, ac yn wahanol i faterion amgylcheddol, nid oes gan y Gymraeg Ymgynghorai Statudol i warchod ei buddiannau. Credwn y dylai Comisiynydd y Gymraeg dderbyn y cefnogaeth angenrheidiol i ymgymryd a’r gwaith pwysig ac arbenigol hwn.

Wrth i’r Senedd drafod y Fframwaith dros y misoedd nesaf, ofnwn y gwnaiff y diffyg gwarchodaeth ac arbenigedd hyn arwain at danseilio’r ystyriaeth a roddir i’r Gymraeg ac i’r cyfleoedd i’w chryfhau o fewn y gyfundrefn gynllunio. Mae’n argoeli’n ddrwg nad yw’r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol yn barod i’n cyfarfod ein mwyn trafod ein sylwadau.

Ofnwn y gwnaiff y gwaith craffu manwl sy’n angenrheidiol o safbwynt y Gymraeg ddisgyn ar ysgwyddau nifer fach o Aelodau Cynulliad ac mae’r berthynas rhwng cynllunio gwlad a thref a’r Gymraeg yn rhy bwysig i hynny – mae’n fater o bwys strategol i’r genedl gyfan.

Mae Dyfodol wedi ysgrifennu at bob Aelod o’r Cynulliad i bwyso’r mater, codi ymwybyddiaeth ac amlygu’r egwyddor sylfaenol o drefn cynllunio sy’n ategu ymrwymiad y Llywodraeth i’r Gymraeg .”