MILIWN O SIARDWYR – O DDIFRI’?: GALW AM ASIANTAETH CYNLLUNIO IEITHYDDOL BWERUS

Eluned Morgan, Adam Price a Cynog Dafis yn trafod Asiantaeth i’r Gymraeg yng Nghyfarfod Dyfodol i’r Iaith, Yr Egin, Mai 25ain, 2019.

Diolch i bawb ddaeth draw i’n cyfarfod cyhoeddus yn Yr Egin, Caerfyrddin bore Sadwrn, Mai 25ain. Da oedd gweld cymaint o gynulleidfa ar gyfer trafodaeth mor allweddol ac amserol, sef beth yw’r camau allweddol nesaf os ydym am wireddu’r nod o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050? Roeddem yn falch iawn o groesawu Eluned Morgan, Gweinidog y Gymraeg ac Adam Price, Arweinydd Plaid Cymru i ymateb i’n safbwynt ni fel mudiad, a gynrychiolwyd gan Cynog Dafis. Carwn ddiolch hefyd i gadeirydd y cyfarfod, Dr Mererid Hopwood am sicrhau trafodaeth glir a chytbwys.

Fel y gwyddoch, rydym ni o’r farn y bod angen strwythurau grymus i gefnogi a chyflawni’r newid cyfeiriad sylfaenol tuag at gynnydd a thwf y Gymraeg. Dadl Cynog Dafis, ar ran Dyfodol, oedd bod bellach angen Asiantaeth Gynllunio Ieithyddol bwerus i arwain y gwaith o adfer y Gymraeg yn iaith genedlaethol. “Gallai’r asiantaeth,” meddai, “fod yn gorff hyd-braich neu yn uned amlwg a dylanwadol o fewn Llywodraeth Cymru.” Nododd fod y  strwythurau presennol yn gwbl anaddas i’w pwrpas.

Wrth i’r trafodaethau ddatblygu, daeth yn glir bod consensws ynglŷn â’r angen i symud pwyslais polisi i gynllunio ieithyddol cynhwysfawr, gan barhau i ddiogelu hawliau siaradwyr. Dyma’r math o weledigaeth holistaidd a chytbwys bu Dyfodol yn dadlau o’i phlaid o’r cychwyn.

Amlinellodd Adam Price dair blaenoriaeth ar gyfer cyrraedd y miliwn. Yn ogystal â chynllun Arfor i fynd i’r afael â’r cyfleoedd a bygythiadau economaidd yng nghadarnleoedd y Gymraeg ac ystyried rhinweddau cael Deddf Addysg Gymraeg, ymrwymodd hefyd i sefydlu Asiantaeth i’r Gymraeg. Byddai’r nod hwn yn cael ei osod fel un o flaenoriaethau 100 diwrnod cyntaf i Lywodraeth Plaid Cymru.

Wrth siarad am safbwynt y Llywodraeth, dywedodd Eluned Morgan eu bod ar hyn o bryd yn ystyried pa newidiadau oedd eu hangen.  Roedd hi yn erbyn creu corff hyd-braich ychwanegol ond roedd Asiantaeth i’r Gymraeg o fewn y Gwasanaeth Sifil, yn meddu ar y gallu i ddylanwadu ar bolisi ar draws adrannau’r Llywodraeth ac yn atebol i’r Gweinidog, yn opsiwn sydd dan ystyriaeth.

Cafwyd cyfle’n dilyn cyflwyniadau’r panel i agor y drafodaeth i’r llawr. Ymysg y testunau oedd yr angen i ennill cefnogaeth eang i’r Gymraeg, y pwysau dirfawr am fwy o athrawon i ddysgu drwy gyfrwng yr iaith, rôl y Mentrau Iaith, a’r angen i ddiwygio’r gyfundrefn cynllunio gwald a thref. Daeth yn amlwg o amrywiaeth a thaerineb y testunau bod angen ewyllys, adnoddau a phennu cyfrifoldebau clir er mwyn bwrw ymlaen gydag agenda Cymraeg 2050.

Ar ddiwedd cyfarfod llwyddiannus a chadarnhaol, meddai Heini Gruffudd, cadeirydd Dyfodol I’r Iaith, “Roedd y consensws ymhlith y gynulleidfa niferus yma yn gryf o blaid sefydlu Asiantaeth bwerus i yrru strategaeth adfer y Gymraeg yn ei blaen,

MILIWN O SIARADWYR? – O DDIFRI’? CYFARFOD CYHOEDDUS DYFODOL I’R IAITH YR EGIN, CAERFYRDDIN MAI 25ain

Fel y gwyddom ni gyd bellach, mae’r Llywodraeth wedi gosod targed o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Ond beth yn hollol yw’r strategaeth er mwyn cyrraedd y nod uchelgeisiol hwn? Beth sydd angen ei wneud nawr er mwyn gosod sylfaen gadarn i’r gwaith?

Ers diddymu Bil y Gymraeg, sef y cynllun gwreiddiol ar gyfer cyrraedd y targed, pa strwythurau fydd angen eu sefydlu er mwyn cyrraedd y targed? Fedrwn ni mewn difrif ddisgwyl twf yn nefnydd y Gymraeg heb newidiadau syfaenol i’r drefn a’r meddylfryd bresennol?

Credai’r mudiad Dyfodol i’r Iaith fod cwestiynau hyn yn allweddol i ffyniant y Gymraeg, a bydd y cyfarfod cyhoeddus hwn yn gyfle gwych i holi barn ein gwleidyddion ar sut orau i fwrw ymlaen â’r gwaith hanfodol hwn.

Bydd y panel trafod yn cynnwys Gweinidog y Gymraeg, Eluned Morgan ac Arweinydd Plaid Cymru, Adam Price dan gadeiryddiaeth y Prifardd, Mererid Hopwood. Mae mynediad yn rhad ac am ddim, ac estynnir croeso cynnes i bawb. Felly os ydych yn angerddol neu’n bryderus dros ddyfodol y Gymraeg, galwch draw i’r Egin fore Sadwrn Mai 25ain rhwng 11.00 a 12.30; edrychwn ymlaen at gwrdd â chwi!

 

 

ARFOR – DIWYLLIANT YW’R ALLWEDD: ANERCHIAD ADAM PRICE 26/05/18

Diolch i bawb a fynychodd ein cyfarfod yn y Galeri Caernarfon ar Fai 26ain i glywed Adam Price AC yn trafod ei weledigaeth ar gyfer Arfor. Egwyddor y cynllun hwn yw sefydlu corff partneriaeth ar gyfer y gogledd a’r gorllewin (Môn, Gwynedd, Ceredigion, Caerfyrddin), sef cadarnleoedd y Gymraeg. Gan fod yr ardaloedd hyn yn wynebu’r un heriau a chyfleoedd o safbwynt Iaith, diwylliant a datblygu’r economi, byddai corff fel Arfor yn caniatáu datblygu a chynllunio strategol ar y cyd; ymateb a fyddai’n cydnabod mai diwylliant yw’r allwedd.

Amlinellodd Adam y sefyllfa argyfyngus o allfudo o’r ardaloedd hyn; y bod 117,000 o bobl ifanc wedi gadael y siroedd hyn yn ystod y ddegawd ddiwethaf. Un o’r camau cyntaf i herio hyn, meddai Adam, yw  gweld y Gymraeg fel adnodd, a fyddai’n gallu cyfrannu at dwf economaidd. Yn wir, pwysleisiodd bod hunaniaeth leol gref yn creu sylfaen gadarn ar gyfer adfywio hyfyw.

Gyda chyllid o £2 filiwn i ddatblygu’r syniadau hyn, yr her nawr yw cynllunio strwythur sydd yn gynaliadwy ac addas at yr hirdymor. Gwneud y gorau, chwedl Adam, o’r ” cyfle ar lefel uchel i ail-lunio’r map.” Yn dilyn llunio Cynllun Strategol, a strwythur rheoli, byddai modd datblygu’r posibiliadau – syniadau arloesol megis Trefydd Menter a Banciau Cymunedol, prosiectau isadeiledd (megis trafnidiaeth), yn ogystal â chydlynu a gwneud y gorau o’r ymarfer da sy’n digwydd eisoes ar draws gwahanol sefydliadau a sectorau.

Yn dilyn yr anerchiad, cafwyd cyfle i drafod ymhellach. Trafodwyd cefnogaeth i’r Gymraeg tu hwnt i’w chadarnleoedd, a chytunwyd byddai’n rhaid i’r cynllun ysbrydoli tu hwnt i’w ffiniau, gan hyrwyddo perchnogaeth eang o’r egwyddor.

Gan mai gwrthdroi’r tueddiad i bobl ifanc adael fyddai un o’r amcanion, cytunwyd fod rôl y colegau a Phrifysgolion yr ardal yn hollbwysig, a bod angen anogaeth i bobl ifanc astudio’n lleol, gyda’r bwriad o gyfrannu at yr economi lleol maes o law.

Ymysg y materion eraill a godwyd oedd pwysigrwydd gweithredu pendant – ehangu gweinyddiaeth Gymraeg yn y sector gyhoeddus, er enghraifft. Nodwyd yn ogystal bod angen dathlu’r hyn a gyflawnwyd yn gymunedol eisoes, a gosod hyn fel sail ar gyfer datblygiadau pellach.