DYFODOL YN GALW AM AILWAMPIO CYNLLUNIAU ADDYSG GYMRAEG Y SIROEDD

Mae Dyfodol i’r Iaith wedi datgan anfodlonrwydd gydag Cynlluniau Addysg Gymraeg y siroedd, ac yn galw am ailwampio neu wrthod 18 o’r 22 Cynlluniau Strategol mewn Addysg (CSGA), gan eu bod yn fyr o’r nod.

Mae’r mudiad felly’n croesawu penodiad Aled Roberts i wneud arolwg gwrthrychol o’r holl Gynlluniau Strategol mewn Addysg fel cam ymlaen.

Dywedodd Heini Gruffudd, Cadeirydd Dyfodol:

“Yn ogystal â herio’r Cynlluniau, byddwn yn galw am fformat newydd i’r CSGA, a fydd yn blaenoriaethu twf niferoedd y plant 5 oed mewn addysg Gymraeg, yn hytrach na 7 oed fel ar hyn o bryd.”

“Byddwn yn dymuno targedau ehangach, ar gyfer y 10 mlynedd nesaf, ac nid 3 fel ar hyn o bryd.”

“Yn olaf, maen hanfodol bod y Cynlluniau hyn yn nodi sut y caiff rhagor o ysgolion Cymraeg eu sefydlu, a pha gymorth sydd ei angen gan Lywodraeth ganol i wneud hyn.”

DYFODOL YN GALW AM WRTHDROI CYFARWYDDYD YR AROLYGYDD CYNLLUNIO I WANHAU CYMAL IAITH

Mae Dyfodol I’r Iaith wedi ymateb yn chwyrn i gyfarwyddyd yr Arolygydd Cynllunio ar ran Llywodraeth Cymru i wanhau cymal iaith yng Nghynlluniau Datblygu Lleol, Awdurdodau Lleol Gwynedd a Môn.

Dywedodd Heini Gruffudd, Cadeirydd Dyfodol:

“Mae’r cyfarwyddyd hwn yn un anghyfrifol o niweidiol i’r Gymraeg, yn enwedig o ystyried cyd-destun Strategaeth y Gymraeg, sydd â’r nod o gryfhau’r Gymraeg yn iaith gymunedol.

“Tra bo gan y Llywodraeth nod uchelgeisiol o greu miliwn o siaradwyr yr iaith erbyn 2050, a hithau hefyd am weld y Gymraeg yn iaith gymunedol fyw, mae cyfarwyddyd yr Arolygydd Cynllunio yn gywilyddus. Ni ddylai amodau barnu effaith ieithyddol cynlluniau tai newydd gael eu gwanhau mewn unrhyw fodd.

“Os yw’r Llywodraeth o ddifri ynglŷn â’i hamcanion ieithyddol, mae’n rhaid iddynt dderbyn rôl allweddol y gyfundrefn Cynllunio wrth baratoi strategaeth hirdymor fyddai’n caniatáu ffyniant i’r Gymraeg.”

Mae Dyfodol i’r Iaith yn galw ar Brif Weinidog Cymru a’r Gweinidog sydd â chyfrifoldeb am y Gymraeg i :

- Wrthdroi cyfarwyddyd  yr Arolygydd Cynllunio

- Sicrhau bod y Gymraeg yn ffactor hanfodol ym mhob cais cynllunio ac yn y Cynlluniau Datblygu Lleol [yn unol â’r Mesur cynllunio 2015]

-Sefydlu Arolygaeth Gynllunio ar wahân i Gymru ar fyrder.

DYFODOL YN GALW AM YMCHWILIAD BRYS I YMRWYMIAD AWDURDODAU ADDYSG I DDATBLYGU YSGOLION GYMRAEG

Mae Dyfodol i’r Iaith wedi galw ar Weinidog y Gymraeg i ymchwilio ar fyrder i ddiffyg ymrwymiad rhai awdurdodau lleol i wella a datblygu ysgolion Cymraeg o fewn eu siroedd. Daw’r galw hwn yn sgil ymateb a gafwyd gan Swyddfa’r Ysgrifennydd Addysg i ymholiad Dyfodol ynglŷn â dyraniad cyllid Ysgolion y 21ain Ganrif i ysgolion Cymraeg fesul sir.

Yn ôl Swyddfa’r Ysgrifennydd Addysg, mae chwech o siroedd, sef Blaenau Gwent, Fflint, Merthyr Tudful, Mynwy, Rhondda Cynon Taf a Wrecsam, i gyd wedi dewis dyrannu 5% neu lai o’r cyllid ar ysgolion Cymraeg.

Gyda’i gilydd gwariodd y siroedd hyn £286,750,000.00 – mwy na chwarter biliwn o bunnoedd – ar fuddsoddi mewn ysgolion, ond dim ond £2,726,636 ar ysgolion Gymraeg.  Gwariodd y Rhondda Cynon Taf £159,291,853 ar ysgolion Saesneg a dim ond £798,147 ar ysgolion Cymraeg.

Ni wariodd Blaenau Gwent, Fflint a Merthyr Tudful ddim ar ysgolion Cymraeg ond gwarion nhw £103,450,000 ar ysgolion Saesneg.

Gan mai’r awdurdodau eu hunain sydd yn pennu’r blaenoriaethau ar gyfer y cyllid hwn, mae’n hynod arwyddocaol bod y 6 awdurdod yn gwario dim, neu’n agos i ddim, o’r arian ar addysg Gymraeg.

Dywedodd Heini Gruffudd, Cadeirydd Dyfodol:

“Mae’r ffigyrau hyn yn adlewyrchiad truenus o’r diffyg ymrwymiad sy’n bodoli mewn rhai ardaloedd tuag at ffyniant y Gymraeg. O’r cychwyn, rydym ni fel mudiad wedi bod yn feirniadol o Gynlluniau’r Gymraeg mewn Addysg, a hynny o safbwynt ansawdd rhai o’r Cynlluniau unigol, a’r awydd gwleidyddol i arwain ar eu datblygiad.

Gyda Strategaeth y Gymraeg yn anelu at greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, mae pawb yn gytûn na ellir gobeithio cyrraedd y nod heb ymrwymiad cadarn i ddatblygu addysg Gymraeg. Mae’r sefyllfa bresennol yn golygu fod yr holl waith dan fygythiad enbyd o’r cychwyn.

Rydym yn galw ar y Gweinidog fynd i’r afael â’r sefyllfa ar fyrder, a chynnal ymchwiliad llawn a manwl i fethiant yr awdurdodau hyn i gyfrannu at weledigaeth y Llywodraeth.”

Er gwybodaeth:

Trwy Gymru gyfan gwariwyd £1,497,726,000 ar ysgolion.

Roedd £441,405,602 (29.5%) ar ysgolion Cymraeg.

Y ffigurau am y chwe sir:

Blaenau Gwent                Gwariant: £20,500,000   Ar ysgolion Cymraeg: £0 = 0%

Fflint                                    Gwariant: £64,200,000  Ar ysgolion Cymraeg: £0 = 0%

Merthyr Tudful                  Gwariant: £19,000,000  Ar ysgolion Cymraeg £0 = 0%

Mynwy                                Gwariant: £93,400,00   Ar ysgolion Cymraeg £1,000,000 = 1%

Rhondda Cynon Taf         Gwariant: £160,000,000  Ar ysgolion Cymraeg: £708,147 = 0.5%

Wrecsam                            Gwariant: £22,300,000  Ar ysgolion Cymraeg: £1,018,489 = 5%